ABD ve Finlandiya’dan araştırmacıların yürüttüğü kapsamlı çalışmada, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı mahallelerde ikamet eden bireylerin beyinlerinin gerçek yaşlarına kıyasla yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğü ve toplam beyin hacimlerinin akranlarına göre 6 ila 7 mililitre daha düşük kaldığı belirlendi.
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu liderliğindeki uzman ekip, çevre faktörleri ile nörolojik yapı arasındaki bağlantıyı incelemek üzere 2024’ün ilk altı ayında standart gerekçelerle çekilen tıbbi MR kayıtlarını mercek altına aldı.
İlk etapta taranan 35 bin 704 hasta dosyasından belirgin rahatsızlığı bulunmayanlar seçildi; eksik veriler elendikten sonra yaş aralığı 18 ile 96 arasında değişen ve bin 732’si kadınlardan oluşan 2 bin 826 kişilik nihai grup oluşturuldu.
Yu, yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Bölgesel Koşullar ve Beyin Yaşı Farkı
Katılımcıların ikamet adresleri gelir, konut imkanları, eğitim ve istihdam gibi 17 kriteri kapsayan Bölgesel Yoksulluk Endeksi ile analiz edildi. ABD ve Avrupa kaynaklı 7 bin 500’ü aşkın yetişkin taramasıyla eğitilen bilgisayar modeli aracılığıyla katılımcıların beyin yaşı farkı hesaplandı.
Ulusal düzeydeki en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde yer alan 116 kişinin beyni yaklaşık 2,7 yıl yaşlı çıkarken, Wisconsin eyalet sıralamasındaki en dezavantajlı 129 kişilik grupta bu fark yaklaşık üç yıla ulaştı. Kafa büyüklüğü düzeltmesi sonrasında bu gruptakilerin toplam beyin hacminin 6 ila 7 mililitre daha küçük olduğu saptandı.
Damar Hasarı ve Beyaz Madde Yoğunluğu
İncelemelerde küçük damar hasarlarıyla ilişkili olan beyaz madde hiperintensiteleri de mercek altına alındı. Dezavantajlı bölgelerde yaşayanlarda bu parlak alanların daha yaygın olduğu ve özellikle planlama, ödül ile öz denetim mekanizmalarını yöneten beyin kısımlarındaki hacim kaybıyla örtüştüğü görüldü.
Yu, beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti.
Araştırmacılar, tek seferlik MR taramalarına dayanan bu bulguların kesin bir neden-sonuç kanıtlamadığını ve kişilerin doğrudan daha hızlı yaşlandığı sonucunu doğurmadığını vurguluyor. Çalışmanın tüm detayları Radiology dergisinde paylaşıldı.
